පූර්ව ශිලා යුගයේ ආරම්භය
ලංකාවේ මානව ක්රියාකාරකම් පිළිබඳ පැරණිතම සාධක හමුවන කාලය. බුන්දල, පතිරාජවෙල සහ මිනිහාගල්කන්ද ප්රදේශවලින් මේ කාලයට අයත් රළු ගල් ආයුධ හමු වී ඇත.
🌟 Sri Lanka History
ශ්රී ලංකාවේ රහස්, 🧐අභිරහස් කතා සහ NASA ලීක්වූ දත්ත සමඟින් cyberpunk dark theme එකකින් විස්තර කර ඇත.
HANA v1.3
CRYZON v1.0
පූර්ව ශිලා යුගය (Palaeolithic Age)
මධ්ය ශිලා යුගය (Mesolithic Age) - බලංගොඩ මානවයා
පාහියන්ගල සහ බටදොඹලෙන ජනාවාස
බලංගොඩ මානවයා (Homo sapiens balangodensis) ගුහා ආශ්රිතව ජීවත් වීම ආරම්භ කිරීම. ලෝකයේ පැරණිතම ජ්යාමිතික ශිලා මෙවලම් (Microliths) ලංකාවෙන් හමු වේ.
බෙලිලෙන සහ කුරුවිට ජනාවාස
කැණීම්වලින් හමු වූ සාධක අනුව මොවුන් දඩයම් කිරීම සහ ආහාර පුලුස්සා ගැනීම සිදු කර ඇත. ලුණු ලබාගැනීම සඳහා මුහුදුබඩ ප්රදේශ සමඟ සබඳතා පවත්වා ඇත.
හෝර්ටන් තැන්න කෘෂිකාර්මික සාධක
හෝර්ටන් තැන්නේ පස පරීක්ෂා කිරීමේදී හමු වූ පරාග රේණු අනුව, ලංකාවේ මුල් මානවයා බාර්ලි සහ ඕට්ස් වැනි ධාන්ය වගා කිරීමට උත්සාහ කර ඇති බව පෙනේ.
නව ශිලා යුගය (Neolithic Age)
දොරවක ලෙන සාධක
කෑගල්ල දොරවක ලෙන ආශ්රිතව හමු වූ මැටි බඳුන් සහ ඔප දැමූ ශිලා මෙවලම් මගින් මානවයා ස්ථිර ජනාවාස කරා යොමු වූ බව සනාථ වේ.
මූල ඓතිහාසික යකඩ යුගය (Proto-historic Iron Age)
යකඩ භාවිතය සහ මහා ශිලා සංස්කෘතිය
යකඩ නිස්සාරණය කිරීම, මැටි භාණ්ඩ රෝදය ආධාරයෙන් නිපදවීම සහ ගවයන් ඇති කිරීම ආරම්භ විය. ඉබ්බන්කටුව, පින්වැව වැනි ප්රදේශවලින් හමු වූ මහා ශිලා සුසාන (Megalithic Burials) මෙයට සාධක වේ.
අනුරාධපුර ඇතුළු නුවර ජනාවාස
මහාවංශයේ සඳහන් විජය රජුගේ පැමිණීමට පෙර සිටම අනුරාධපුරයේ දියුණු නගර ලක්ෂණ සහිත ජනාවාස පැවති බව කැණීම් මගින් තහවුරු වී ඇත.
ඓතිහාසික යුගයේ ආරම්භය (Early Historical Period)
විජය රජුගේ පැමිණීම සහ තම්බපණ්ණිය
සිංහල ජාතියේ ආරම්භය ලෙස සැලකෙන ඉන්දු-ආර්ය සංක්රමණය. මන්නාරම තම්බපණ්ණියට ගොඩබැස පසුව උපතිස්සග්රාම, අනුරාධග්රාම වැනි ජනපද පිහිටුවීම.
පණ්ඩුකාභය රජු සහ අනුරාධපුර රාජධානිය
ලංකාවේ පළමු මධ්යගත පාලනය. අනුරාධපුරය නිල අගනුවර ලෙස ප්රකාශ කිරීම, ග්රාම සීමා නිර්ණය කිරීම සහ නගර නිර්මාණය (Urban Planning) මෙහිදී සිදු විය.
මුතසිව රජු සහ මහමෙව්නා උයන
පණ්ඩුකාභය රජුගේ පුත් මුතසිව රජු විසින් අනුරාධපුරයේ සුප්රකට 'මහමෙව්නා උයන' නිර්මාණය කිරීම.
දේවානම්පියතිස්ස රජු සහ මහින්දාගමනය
ලංකා ඉතිහාසයේ වැදගත්ම සන්ධිස්ථානය. අශෝක අධිරාජ්යයාගේ පුත් මිහිඳු මහ රහතන් වහන්සේ විසින් බුදුදහම හඳුන්වා දීම. ලේඛන කලාව (බ්රාහ්මී අක්ෂර) සහ දියුණු ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය ව්යාප්ත වීම.
සංඝමිත්තා තෙරණිය සහ ශ්රී මහා බෝධිය
ජය ශ්රී මහා බෝධීන් වහන්සේගේ දක්ෂිණ ශාඛාව වැඩමවීම. මේ සමඟ විවිධ ශිල්පීන් (කුල 18ක්) ලංකාවට පැමිණීම නිසා දේශීය කර්මාන්ත සහ කලාව දියුණු විය.
විදේශ ආක්රමණ සහ රට එක්සේසත් කිරීම
සූරතිස්ස රජු සහ පළමු ද්රවිඩ ආක්රමණය
සේන සහ ගුත්තික යන අශ්ව වෙළෙන්දන් දෙදෙනෙකු විසින් සූරතිස්ස රජු පරදවා අනුරාධපුරයේ බලය අල්ලා ගැනීම. මෙය ලංකාවේ පළමු විදේශීය පාලනයයි.
එළාර රජුගේ පාලන සමය
දකුණු ඉන්දියාවේ සිට පැමිණි එළාර රජු වසර 44ක් අනුරාධපුරය පාලනය කිරීම. ඔහු යුක්තිගරුක පාලකයෙකු ලෙස ඉතිහාසයේ ප්රකටය.
දුටුගැමුණු රජු සහ මහා විජයග්රහණය
එළාර රජු පරදවා මුළු ලංකාවම එක්සේසත් කිරීම. රුවන්වැලි මහා සෑය, ලෝවාමහාපාය සහ මිරිසවැටිය වැනි මහා නිර්මාණ බිහිවීම. සිංහල බෞද්ධ ශිෂ්ටාචාරයේ පුනර්ජීවනය.
වළගම්බා රජු සහ බැමිනිටියා සාය
පස් ද්රවිඩ ආක්රමණ නිසා වසර 14ක් සැඟවී සිට නැවත බලය ලබා ගැනීම. අභයගිරි විහාරය කරවීම සහ ලංකාවේ දරුණුතම සාගතයක් වූ 'බැමිනිටියා සාය' ඇතිවීම.
ත්රිපිටකය ග්රන්ථාරූඪ කිරීම
වළගම්බා රජුගේ අනුග්රහයෙන් මාතලේ අළු විහාරයේදී ධර්මය තල්පත්වල ලේඛනගත කිරීම. බුදුදහම ලෝකයටම ඉතිරි වීමට මෙය ප්රධාන හේතුව විය.
අනුරාධපුර මධ්ය යුගය (Middle Anuradhapura Period)
ගජබාහු රජු (පළමුවන ගජබා)
සොළී දේශය ආක්රමණය කර ලාංකික සිරකරුවන් 12,000ක් නිදහස් කරගෙන ඒම සහ පත්තිනි දේවියගේ පාද සළඹ ලංකාවට වැඩමවීම.
මහසෙන් රජු සහ වැව් බැඳි රාජ්යය
මින්නේරිය වැව ඇතුළු මහා වැව් 16ක් කරවීම. ලංකාව 'පෙරදිග ධාන්යාගාරය' වීමට අඩිතාලම දැමීම සහ ජේතවනාරාම ස්තූපය (එකල ලොව උසම ගඩොල් නිර්මාණය) ඉදිකිරීම.
දන්ත ධාතූන් වහන්සේ වැඩමවීම
කීර්ති ශ්රී මේඝවර්ණ රජුගේ සමයේ හේමමාලා කුමරිය සහ දන්ත කුමරු විසින් දන්ත ධාතූන් වහන්සේ ලංකාවට වැඩමවීම.
කාශ්යප රජු සහ සීගිරි පර්වතය
ලොව අටවන පුදුමය ලෙස සැලකෙන සීගිරි කාශ්යප රජුගේ නිර්මාණය. දියුණු ජල තාක්ෂණය, චිත්ර ශිල්පය සහ නාගරික සැලසුම්කරණයේ අග්රඵලය.
අනුරාධපුර අවසාන යුගය සහ පොලොන්නරුවට සංක්රමණය
ධාතුසේන රජු සහ කලා වැව
කලා වැව සහ අවුකන බුදු පිළිමය නිර්මාණය කිරීම. රට නැවත ආක්රමණිකයන්ගෙන් මුදා ගැනීම.
චෝල ආක්රමණය සහ අනුරාධපුරයේ අවසානය
රාජ රාජ චෝල රජු අනුරාධපුරය විනාශ කර අල්ලා ගැනීම. අනුරාධපුර රාජධානියේ වසර 1000කට අධික ඉතිහාසය නිමාවට පත්වීම.
මහා විජයබාහු රජු සහ පොලොන්නරුව
වසර 77ක චෝල පාලනය අවසන් කර රට නිදහස් කර ගැනීම. අගනුවර පොලොන්නරුවට ගෙනයාම සහ පොලොන්නරුව රාජධානියේ ආරම්භය.
පොලොන්නරුව ස්වර්ණමය යුගය (The Golden Age of Polonnaruwa)
මහා පරාක්රමබාහු රජු
රට සම්පූර්ණයෙන් එක්සේසත් කර, පරාක්රම සමුද්රය ඇතුළු මහා වැව් සහ ඇළ මාර්ග පද්ධති කරවීම. බුරුමය සහ දකුණු ඉන්දියාව ආක්රමණය කර ලංකාවේ බලය විදේශයන්හි පවා තහවුරු කිරීම.
ශාසන සංශෝධනය සහ ගල් විහාරය
පරාක්රමබාහු රජු විසින් භික්ෂු ශාසනය එක්සේසත් කිරීම. ලෝක ප්රකට ගල් විහාරයේ සැතපෙන, හිඳි සහ හිටි බුදු පිළිම වහන්සේලා නිර්මාණය කිරීම.
නිශ්ශංක මල්ල රජු
පොලොන්නරුවේ වැඩිම සෙල්ලිපි ප්රමාණයක් පිහිටුවීම. හැටදාගය, නිශ්ශංක ලතා මණ්ඩපය වැනි සුවිශේෂී ගෘහ නිර්මාණ බිහිවීම.
රාජධානි නිරිතදිගට සංක්රමණය වීම (Southwest Drift of Kingdoms)
කාලිංග මාඝ ආක්රමණය
පොලොන්නරුව රාජධානිය විනාශ කළ ඉතාම දරුණු ආක්රමණය. මින් පසු අගනුවර දඹදෙණියට සංක්රමණය විය.
දෙවන පරාක්රමබාහු රජු සහ දඹදෙණිය
'කලිකාල සාහිත්ය සර්වඥ පණ්ඩිත' නමින් හැඳින්වූ මෙතුමාගේ කාලයේ සාහිත්යය ඉතා දියුණු විය. ජාවා (මැලේ) ආක්රමණ පරාජය කිරීම.
පළමුවන බුවනෙකබාහු රජු සහ යාපහුව
චීන මහා ප්රාකාරයේ හැඩයට සමාන දැවැන්ත ගල් පියගැටපෙළක් සහිත යාපහුව බලකොටුව අගනුවර කර ගැනීම.
කුරුණෑගල, ගම්පොළ සහ රයිගම රාජධානි
දේශපාලන අස්ථාවරභාවය මැද රාජධානිය තැනින් තැනට මාරු වූ සංක්රාන්ති සමය.
කෝට්ටේ යුගය සහ අවසන් එක්සේසත් කිරීම (Kotte Kingdom)
හයවන පරාක්රමබාහු රජු
මුළු ලංකාවම අවසන් වරට එක්සේසත් කළ රජතුමා. යාපනය රාජධානිය පවා ජයගෙන කෝට්ටේ සිට මුළු දිවයිනම පාලනය කිරීම. සාහිත්යය සහ කලාව උපරිමයටම දියුණු වූ යුගයයි.
පෘතුගීසීන්ගේ පැමිණීම
ලංසලෝතේ ද අල්මේදා (Lourenço de Almeida) ඇතුළු පෘතුගීසි පිරිසක් කුණාටුවකට හසු වී ගාලු වරායට සහ පසුව කොළඹට පැමිණීම. ලංකාවේ බටහිර බලපෑමේ ආරම්භය.
විජයබා කොල්ලය
කෝට්ටේ රජ කළ විජයබාහු රජුගේ පුතුන් තිදෙනා තම පියා මරා රාජධානිය කොටස් තුනකට (කෝට්ටේ, සීතාවක, රයිගම) බෙදා ගැනීම. මෙයින් ලංකාවේ දේශපාලන බලය පිරිහී පෘතුගීසීන්ට වාසි සහගත විය.
සීතාවක සහ සෙංකඩගල (මහනුවර) නැගී සිටීම
සීතාවක රාජසිංහ රජු සහ මුල්ලේරියා සටන
පෘතුගීසීන් දරුණු ලෙස පරාජය කළ මුල්ලේරියා සටන මෙහෙයවීම. පෘතුගීසීන්ට එරෙහිව ලංකාවේ වැඩිම බලයක් ගොඩනැගූ රජතුමා.
පළමුවන විමලධර්මසූරිය රජු
සෙංකඩගල (මහනුවර) රාජධානිය පිහිටුවා දන්ත ධාතූන් වහන්සේ එහි වැඩමවීම. දන්තුරේ සටනින් පෘතුගීසීන් පරාජය කර උඩරට ස්වාධීනත්වය රැක ගැනීම.
ලන්දේසීන් සමඟ ගිවිසුම
දෙවන රාජසිංහ රජු පෘතුගීසීන් පලවා හැරීමට ලන්දේසීන්ගේ (Dutch) සහාය ලබා ගැනීම. "ඉඟුරු දී මිරිස් ගත්තා වැනි" සිදුවීමක ආරම්භය.
බ්රිතාන්ය ආක්රමණය සහ රාජාණ්ඩුවේ අවසානය
ලන්දේසි පාලනය අවසන් වීම සහ ඉංග්රීසීන්ගේ පැමිණීම
බ්රිතාන්යයන් විසින් ලන්දේසීන් සතුව තිබූ මුහුදුබඩ ප්රදේශ අත්පත් කර ගැනීම. ලංකාව බ්රිතාන්ය කිරීටයට යටත් විජිතයක් ලෙස එක් වීම.
උඩරට ගිවිසුම (Kandyan Convention)
ශ්රී වික්රම රාජසිංහ රජු ඉංග්රීසීන්ට හසු වීමත් සමඟ උඩරට ගිවිසුම අත්සන් කිරීම. මෙයින් ලංකාවේ ස්වාධීනත්වය සම්පූර්ණයෙන් අහිමි වී බ්රිතාන්ය පාලනයට නතු විය.
ඌව-වෙල්ලස්ස මහා කැරැල්ල
කැප්පෙටිපොළ නිලමේගේ නායකත්වයෙන් බ්රිතාන්ය පාලනයට එරෙහිව ඇති වූ පළමු මහා නිදහස් අරගලය. මෙය ඉතා දරුණු ලෙස මර්දනය කරන ලදී.
කෝපි සහ තේ වගාව හඳුන්වා දීම
බ්රිතාන්යයන් විසින් කන්ද උඩරට වනාන්තර එළිපෙහෙළි කර මුලින් කෝපි ද පසුව තේ වගාව ද (Tea Industry) ආරම්භ කිරීම. මංමාවත් සහ දුම්රිය මාර්ග පද්ධතියේ ආරම්භය.
මාතලේ කැරැල්ල
පුරන් අප්පු සහ ගොන්ගාලේගොඩ බණ්ඩාගේ නායකත්වයෙන් බදු බරට එරෙහිව ඇති වූ ජනතා කැරැල්ල.
නිදහස කරා ගමන් කිරීම (Path to Independence)
ජාතික පුනර්ජීවනය සහ නිදහස් අරගලය
අනගාරික ධර්මපාල, ශ්රීමත් පොන්නම්බලම් රාමනාදන් සහ ඩී.එස්. සේනානායක වැනි නායකයන්ගේ මැදිහත් වීමෙන් නිදහස ලබා ගැනීම සඳහා ව්යාපාර ආරම්භ වීම.
ශ්රී ලංකාවට නිදහස ලැබීම
වසර 133ක බ්රිතාන්ය පාලනයෙන් පසු ලංකාව ඩොමීනියන් තත්ත්වයේ ස්වාධීන රාජ්යයක් බවට පත් වීම. ප්රථම අග්රාමාත්යවරයා ලෙස ඩී.එස්. සේනානායක මහතා පත් වීම.
නිදහසින් පසු ශ්රී ලංකාව සහ ජනරජයක් වීම (Post-Independence & Republic)
1956 සමාජ විප්ලවය
එස්.ඩබ්.ආර්.ඩී. බණ්ඩාරනායක මහතාගේ නායකත්වයෙන් "සිංහල පමණක්" පනත සම්මත වීම සහ දේශීය සංස්කෘතික පුනර්ජීවනයක් ඇති වීම.
ලොව ප්රථම අග්රාමාත්යවරිය
සිරිමාවෝ බණ්ඩාරනායක මැතිණිය ලොව ප්රථම අග්රාමාත්යවරිය ලෙස පත් වෙමින් ලෝක ඉතිහාසයට එක් වීම.
ශ්රී ලංකාව ජනරජයක් වීම
බ්රිතාන්ය කිරීටයෙන් සම්පූර්ණයෙන් නිදහස් වී, "සෙයිලෝන්" (Ceylon) යන නම "ශ්රී ලංකාව" ලෙස වෙනස් කරමින් ස්වාධීන ජනරජයක් බවට පත් වීම.
විවෘත ආර්ථිකය සහ විධායක ජනාධිපති ක්රමය
ජේ.ආර්. ජයවර්ධන මහතා විසින් විවෘත ආර්ථිකය හඳුන්වා දීම සහ ලංකාවේ ප්රථම විධායක ජනාධිපතිවරයා ලෙස පත් වීම.
නූතන යුගය සහ වර්තමානය (Modern Era)
මුහුදුබඩ සුනාමි ව්යසනය
ඉන්දියානු සාගරයේ ඇති වූ සුනාමි රළ පහරින් ලංකාවේ වෙරළබඩ ප්රදේශ විශාල වශයෙන් විනාශ වීම සහ දහස් ගණනක් මිය යාම.
ත්රස්තවාදය අවසන් වීම
වසර 30ක් පුරා පැවති බෙදුම්වාදී සිවිල් යුද්ධය නන්දිකඩාල් කලපුවේදී අවසන් වී රට නැවත එක්සේසත් වීම.
ජනතා අරගලය (Aragalaya)
දරුණු ආර්ථික අර්බුදය හමුවේ ඇති වූ දැවැන්ත ජනතා විරෝධතා නිසා එවකට සිටි ජනාධිපතිවරයා ඉල්ලා අස් වීම සහ රටේ දේශපාලන මාවත වෙනස් වීම.
නව දේශපාලන සංස්කෘතියක ආරම්භය
සාම්ප්රදායික දේශපාලන ක්රමය වෙනස් කරමින් නව නායකත්වයක් යටතේ රට ආර්ථික සහ සමාජීය වශයෙන් ස්ථාවර වීමට උත්සාහ කරන කාලසීමාව.